تحریم‌های شورای امنیت چیست؟تاریخچه قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران؟

اقدام شورای حکام، بیانیه سه کشور اروپایی که در آن اعلام کرده بودند مذاکرات هسته‌ای با ایران شکست خورده و گزینه‌ای غیر از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و اعمال اقدامات تنبیهی علیه این کشور باقی نمانده است، نشان از شکل گیری هجمه‌ی سیاسی پر رنگی علیه ایران داشت.

پشورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در 15 بهمن 1384 برابر با 4 فوریۀ 2006 با تشکیل اجلاس اضطراری، با صدور یک قطعنامۀ سیاسی موضوع هسته ای ایران را به شورای امنیت ارسال نمود. از طرف ایران ایرادات جدی به این رویه وارد شد و از نظر حقوقی غیر قانونی دانسته شد. قبل از این اقدام شورای حکام، بیانیه سه کشور اروپایی که در آن اعلام کرده بودند مذاکرات هسته‌ای با ایران شکست خورده و گزینه‌ای غیر از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و اعمال اقدامات تنبیهی علیه این کشور باقی نمانده است، نشان از شکل گیری هجمه‌ی سیاسی پر رنگی علیه ایران داشت. هر چند اصل اشتباه را تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در سال 82 (همین تیم فعلی دیپلماسی کشور) انجام داد که به جای حل و فصل حقوقی و فنی پرونده، با باز کردن پای کشورهای اروپایی، ماجرا را تبدیل به یک بحران سیاسی کرد.

فصل 7 منشور ملل

یک بیست گزارش داد ، شورای امنیت سازمان ملل متحد بر اساس فصل 7 «منشور ملل متحد» می‌تواند در وضعیتهای «تهدید صلح جهانی، تخطی از رویه‌های صلح، یا اعمال خشونت و زور» در سطح جهان دست به اقدام بزند. طبق این بند می‌تواند مجازات‌هایی از قبیل قطع کامل یا جزیی روابط اقتصادی، ارتباطات زمینی، هوایی، دریایی ، پستی، تلگرافی، بیسمی و دیگر وسایل ارتباطی و هم‌چنین قطع روابط دیپلماتیک را در نظر بگیرد و تمام دولت‌های عضو سازمان موظف‌اند آن‌ها را اجرا نمایند. چنانچه شورای امنیت تشخیص دهد که اقدامات پیش بینی شده در ماده ۴۱ (مجازات‌های دیپلماتیک و اقتصادی) در حد کافی نبوده می‌تواند از نیروهای نظامی، هوایی و دریایی یا هر وسیله دیگری استفاده نماید.

نکته مهم این است که ماده 39 منشور سازمان ملل به شورای امنیت اجازه می‌دهد تنها در صورت احراز "تهدید علیه صلح، نقض صلح، یا عمل تجاوز" از ماده 41 آن منشور برای "حفظ و اعاده صلح و امنیت بین‌المللی" استفاده نماید]1[. و درباره پرونده هسته‌ای ایران هرگز چنین ادعایی رسما مطرح نشده است اما ذیل فصل هفتم درخواست‌ها و تحریم‌ها وضع شده است..

نکته قابل تامل این است که در طول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، سازمان ملل برای اولین بار در مرداد 1366 و در صدور قطعنامه 598 به ماده 39 استناد کرده است. «گويا در طول هفت سال، كه از جنگ تحميلي عليه ايران گذشته بود، هيچ نقض صلح و تجاوزي صورت نگرفته بود تا شوراي امنيت از اين ماده منشور استفاده كند».

بر اساس منشور ملل متحد اعلام وضعيت تهديد عليه صلح قبل از آنكه يك مسئله حقوقي باشد يك امر سياسي است که انحصارا در صلاحیت شورای امنیت قرار گرفته است. مصالح و منافع سياسي قدرتهاي بزرگ در تشخیص این وضعیت سهمي موثر دارد .

بیانیه رئیس شورای امنیت

پس از ارسال موضوع به شورای امنیت، در اولین گام رئیس شورای امنیت مبادرت به صدور بیانیه‌ای در تاریخ 29 مارس 2006 (9 فروردین 1385) نمود. در این بیانیه، علی رغم این که بر حق دولت های عضو معاهدۀ منع گسترش مبنی بر استفاده از انرژی هسته‌ای در جهت مصارف صلح‌جویانه بدون تبعیض تأکید گردید، شورای امنیت بدون ارائۀ هرگونه دلیل و مدرکی از ایران تقاضا نمود تا اقدامات درخواستی شورای حکام آژانس به ویژه تعلیق کامل و پایدار تمامی فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی و بازفرآوری را انجام دهد و از مدیرکل آژانس درخواست کرد که ظرف 30 روز، گزارشی را در ارتباط با اقدامات انجام شده توسط ایران ارسال دارد.

 

تاریخچه قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران

1- تاکنون شش قطعنامه علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل صادر شده است.

2- اولین قطعنامه به شماره 1696 در نهم مرداد 1385مطابق با 31 جولای 2006 صادر شد این قطعنامه دقیقا متن بیانیه شورای حکام آژانس درباره ایران بود.

3- دومین قطعنامه به شماره 1737 پنج ماه بعد از قطعنامه اول در دوم دی ماه 1385به تصویب رسید این قطعنامه اولین تحریم‌ها را علیه ایران وضع کرد. (23دسامبر2006 )

4- سومین قطعنامه به شماره 1747 یک‌سال بعد از قطعنامه دوم درسوم دی ماه 1386 تصویب شد. در این قطعنامه محدوده تحریم‌ها افزایش یافت . (24دسامبر2007)

5- چهارمین قطعنامه به شماره 1803حدودا دو ماه بعد از صدور قطعنامه سوم در سیزدهم اسفند 1386 به تصویب رسید (سوم مارس 2008) این قطعنامه تکرار مباحث قبلی بود.

6- پنجمین قطعنامه به شماره 1835 هفت ماه بعد از صدور قطعنامه چهارم، در ششم مهر ماه 1387به تصویب رسید (27 سپتامبر2008) در این قطعنامه محدوده تحریم‌ها بازهم گسترش یافت.

7- ششمین قطعنامه به شماره 1929 بیست ماه بعد از صدور قطعنامه پنجم، در نوزدهم مهر ماه 1389 به تصویب رسید (نهم جون 2010) این قطعنامه به نحو قابل توجهی تحریم‌ها را گسترش داد. بدترین و گسترده ترین تحریم ها در این قطعنامه علیه ملت ایران تصویب شد

8- هفتمین قطعنامه به شماره 1984 دقیقا یک‌سال بعد در نوزدهم مهر ماه 1390 ( نهم جون 2011 ) به تصویب شد . این قطعنامه صرفا دستور تشکیل پنل‌های مربوط به بررسی روند تحریم‌ها و عملکرد ایران در باره مصوبات شورای امنیت است است که اهمیت چندانی ندارد.

9- هشتمین قطعنامه به شماره 2224 در نوزدهم خرداد 1394 (نهم ژئن 2015) تصویب شد که صرفا گزارش کمیته تحریم‍‌ها و عملکرد ایران بود که اهمیت قابل توجهی ندارد. درحال حاضر پرونده ایران براساس فصل هفتم منشور سازمان ملل به عنوان تهدیدکننده صلح و امنیت جهانی در ذیل ماده 41 بررسی می‌شود که مربوط به اعمال تحریم‌هاست.